‘Veerkracht': Enschede 10 jaar later

Post

2 reacties   |   Historische crisis

Image DescriptionOp 19 augustus bezochten wij Enschede met een groepje ‘crisistweeps’, mensen die net als wij regelmatig op Twitter schrijven over crisisgerelateerde onderwerpen. Tot eind augustus is in het prachtige nieuwe museum Twentse Welle een tentoonstelling ingericht onder de titel ‘Veerkracht’. Veerkracht is één van de belangrijkste ingrediënten voor het kunnen verwerken van een ingrijpende gebeurtenis, zoals de vuurwerkramp.

Voordat we de tentoonstelling bekeken kregen we een toelichting van Erik van der Velde. Hij is de projectleider en medesamensteller van de tentoonstelling, maar hij was zelf ook getroffen door de vuurwerkramp. Hij toonde ons de enorme maquette van de wijk en vertelde over de gebeurtenissen tijdens en na de ramp, en over het herstel van de wijk, die nu bijna voltooid is. Van de oorspronkelijke bewoners is zo’n 35% teruggekeerd. Hij vertelde ook over zijn persoonlijke ervaringen en voor ons was hij daarmee een sprekend voorbeeld van veerkracht: actief aan de slag met zo’n gebeurtenis kan een goede vorm zijn om die een deel te laten zijn van je eigen levensverhaal en het onderwerp op een goede manier af te kunnen sluiten.

Drie rampen in één tentoonstelling
Het opvallende van de tentoonstelling was dat die niet alleen over de Vuurwerkramp van 2000 ging, maar ook over twee andere rampen: een modderstroom in een Engels dorp en een aardbeving in Italië. Er waren foto’s en filmmateriaal te bekijken en voor de mensen dierbare restanten uit het leven voor de ramp. Een kapot knuffeldier, een theepotje, een sleutelbos. Stuk voor stuk kleine stukjes houvast, die samen met citaten van de eigenaren het begrip ‘veerkracht’ voelbaar maken. De tentoonstelling is zo ingericht dat je het zien van de indringende filmbeelden kunt vermijden. Ook zijn er allerlei interviews gemaakt met mensen die het hebben meegemaakt. De interviews zijn te bekijken op schermen en via koptelefoons te beluisteren. Ook voor de beschilderde panelen die de wijk lange tijd omsloten is een plek op de tentoonstelling.

Image  Description

Image  Description

Een paar citaten die ons bijbleven:
“Voor sommige dingen is geen medicijn.”
“Taai ongerief (prachtige term voor ‘tegenwerkende overheid’)”.
“Ik ben veel stress-gevoeliger geworden. De rek is eruit, er kan niks meer bij”. Opvallend is dat sommigen ‘aan het leven’ gingen lijden, terwijl voor anderen het leven veel meer waarde kreeg.

Ramptoerist of meelever?
Een confronterende ervaring, die de meesten van ons hadden, was dat de andere twee rampen ons niet zoveel zeiden. We komen niet kijken naar rampen. We willen vooral weten wat het betekende voor de mensen en hoe ze hun leven hierna weer hebben opgepakt. Die veerkracht is weliswaar te herkennen in alle drie de gebeurtenissen. Toch was voor ons Enschede veel voorstelbaarder. Dat is voor een stukje ook ‘onze ramp’, opgeslagen in onze eigen herinnering. We waren erbij door televisie, radio en pers. We hebben de gebeurtenissen zelf ook meebeleefd, zij het op afstand. We hebben ons in 2000 proberen voor te stellen hoe het voor de getroffenen moest zijn en zijn op hoofdlijnen meegegaan in de verdere ontwikkelingen die zich na de ramp afspeelden. Voor de andere twee rampen geldt dat niet. Bovendien is een modderstroom vanuit de heuvels en een aardbeving voor ons in Nederland ook minder realistisch om je er eenvoudig in te kunnen verplaatsen. (Ditzelfde verschil zien we natuurlijk ook bij de verschillen in opbrengsten bij fondsenwerving voor een ramp ver weg in een andere cultuur.)

Zorg door de overheid of eigen veerkracht?
De verschillende rampen lieten wel verschillen zien in de aandacht van de overheid voor de getroffenen. In Italië kregen mensen een tent en later een container om in te wonen en daar red je je maar mee. Lijkt hard, maar schept wel duidelijkheid en spoort mensen wel direct aan om zelf actief te zijn. Het gaat natuurlijk vooral om het managen van de verwachtingen. Mensen worden juist ontevreden als er wel allerlei steun en hulp bij wederopbouw is beloofd, maar als die beloften keer op keer niet worden nagekomen. Een opvallende constatering was: “de overheid is hier in deze gemeenschap maar te gast. Ze mogen ons helpen, maar zij zijn straks weer weg en dan moeten we het toch weer zelf doen.” Boeiende vraag: in hoeverre begrijpt de overheid dat zij in een gemeenschap met getroffen mensen alleen maar te gast is?

Het Huis van Verhalen
Na de tentoonstelling bezochten we het Huis van Verhalen. Een huiskamerproject waar heel laagdrempelig gelegenheid is voor een praatje en een kop koffie. Voortgekomen uit het project Pastoraat na Ramp dat de eerste vijf jaar na de vuurwerkramp een luisterend oor bood. Het uitgangspunt voor deze aanpak is de theorie van de presentie van Andries Baart. citaatGastvrouw Boetie Bijlsma ontving ons in de huiskamer en vertelde over het project.
In de huiskamer is op de vloer een plattegrond verwerkt van de wijk voor de ramp. En een enorme kastenwand heeft een luchtfoto van de nieuwe wijk. Die kastenwand met allerlei laden en deuren bevat de verhalen van mensen. In tekst, tekeningen, kunstwerkjes, gedichten. Allemaal verhalen die het waard zijn om te bewaren, maar opgeborgen in deze kast ook iets betekenen bij het verwerken en afronden.

Image  Description

kastenwand

Er is een kast met informatie en er zijn vrijwilligers met aandacht. Het Huis wordt nog steeds veel gebruikt en vervult duidelijk een functie. Naast de huiskamer is een afzonderlijke stilteruimte, waar mensen zich bij een mooi symbolisch kunstwerk even kunnen terugtrekken, een kaarsje kunnen branden of iets kunnen noteren in een boek.

Image Description

Image  Description

Voor ons was dit bezoek aan Enschede een zeer toepasselijke markering van de start van Crisiswerkplaats. Wij waarderen het enorm dat Wouter, Roy, Daan, Bernard, Miranda en Doet hier bij wilden zijn.

  1. Miranda08-23-10

    Donderdag 19 augustus meegeweest naar Enschede. Uit het bezoek is het voor mij weer bevestigd dat Nazorg geen tijdslimiet heeft. Hoe belangrijk is het dat er tijdens en na een ramp een plek is waar mensen terecht kunnen. Het feit om met andere getroffenen te praten en een luisterend oor is erg belangrijk. Hierdoor kunnen veel mensen verder en raken minder snel in de problemen. Na 10 jaar is er nog steeds een plek (laag drempelig). Hier wordt nog steeds gebruik van gemaakt. Dit helpt mensen en daar gaat het om!
    Het was een leerzame dag.
    Lydia en Ina succes met Crisiswerkplaats!
    groeten
    Miranda

Plaats een reactie

  1. Tweets die vermelden ‘Veerkracht’: Enschede 10 jaar later -- Topsy.com08-21-10